Verslag portmasterclass op woensdag 19 november 2003

Klik hier om direct naar de proefnotities te gaan (proefnotities)

Toch enigszins in de sfeer van het Europees kampioenschap voetbal – dat tenslotte in Portugal zal worden gespeeld – verzetten wij met zijn dertienen onze gedachten van de vanavond gespeelde kwalificatiewedstrijd Nederland – Schotland naar het al 14 eeuwen wijnproducerende gebied in het Noorden van dat land: Douro ( spreek uit Doroe ). Voor ons op tafel twee (port-)proefglazen en een schematische uiteenzetting over de verschillende typen port, en aan het woord Maarten Kuiper, vinoloog uit Haarlem en specialist op het gebied van portwijnen.

Geschiedenis
Om de context te schetsen waarin deze drank groot is geworden, krijgen we eerst wat algemene feiten en een kleine geschiedenis van Maarten: Portugal is het 6e wijnproducerende land ter wereld, er zijn in het Portgebied 250.000 hectare wijngaard aangeplant, waarvan 50 % (van de wijnstokken) ouder is dan 50 jaar! Al in de dertiende eeuw bestond er een levendige handel in wijn tussen Engeland en Portugal, maar toen in de zeventiende eeuw Engeland in oorlog raakte met Frankrijk, en er aldus een acuut tekort aan wijn op het eiland ontstond betekende dit de doorslaggevende impuls voor de portwijnen. Even daarvoor – in 1756 – had de president van Portugal, Marquis de Pombal, al voor een historische gebeurtenis gezorgd, door met de oprichting van de Oprto Wine Company een belangenbehartiger van de portboeren in het leven te roepen, die toezag op de grenzen van het gebied, prijzen en kwaliteitseisen vaststelde, en onder meer de toevoeging van vlierbessen ( voor een donkere kleur) verbood. Daarmee riep hij de eerste “Appellation Controlée” in het leven! Hoewel men al eerder Brandy aan wijn toevoegde ná de gisting ( ook in verband met de houdbaarheid) , begon men in 1735 met het toevoegen tijdens de gisting, waardoor er voor het eerst een zoete drank ontstond, daar er onvergiste druivensuikers in de wijn achterbleven door deze alcoholische toevoeging.

Druivensoorten
Wel negentig soorten, hoewel vandaag de dag er nog een stuk of zes een hoofdrol spelen: Tinta Roriz, Touriga Nacional, Touriga Francesca, Tinto Cao, Tinta Barocca en Bastardo. Portwijnen bestaan altijd uit een blend (mix) van meerdere variëteiten.

Bodem
Schistbodem, veel leisteen en graniet, waarin met dynamiet terrassen werden gevormd. De bodem is hier zeer waterdoorlatend waardoor de wortels van de druivenstokken diep de grond in moeten om water te vinden. Binnen het port-gebied bevinden zich verschillende variaties in bodemsamenstelling die de uiteindelijke smaak van druiven en wijnen beïnvloeden.

Bereiding
Er wordt nog veel in de traditionele “Lagares” geperst, oftewel getreden, met de voeten dus. Om in de relatief korte tijd die portwijnen gisten ( de gisting wordt immers afgebroken door de toevoeging van wijnalcohol ) toch genoeg kleur en tannines te onttrekken aan de schillen kiezen veel producenten voor deze traditionele methode. Als na twee tot vier dagen ongeveer de helft van de suikers is vergist wordt de alcohol ( ong. 77 % ) toegevoegd en laat men de wijnen twee tot drie jaar rijpen op tanks of vaten. Daarna wordt er een onderscheid gemaakt tussen ruby’s en tawny’s.

Villa Nova de Gaia
In deze wijk in Oporto, aan de kust, zetelen van oudsher alle portshippers, en werd alle port gelagerd in de koele kelders waar de gang van zaken goed te controleren viel. Sinds het eind van de jaren negentientachtig kan men op de quinta’s zelf ook de porten opslaan, zo wordt de machtspositie van de Engelsen de laatste tijd iets mider groot.

Drie hoofdsoorten

Diverse portstijlen:
Wit:
Sinds 1930 op de markt. Taylor’s begon met de productie van witte port, van droog tot zoet. Krijgt met de jaren een diepere kleur (in tegenstelling tot ruby en tawny). Bel. druif de Malvasia fina, ook een blend. 15% v.d. productie. Niet heel aromatisch. Bel. voor de Tawnyproductie.
Ruby:
robijnrood, 3 jaar gerijpt. Lichte stijl port. Erg zoet. Alcohol dringt meestal wat op.
Tawny:
(taankleurig) Minimaal 3,3 jaar gerijpt. Vaak een mengsel van Ruby en wit (tot 30%). De betere zijn wel langer op hout gelagerd (5of 6 jaar) en daardoor ook beter en duurder. Lichter en zachter dan Ruby.
port met ouderdomsgarantie:
10, 20 30 en over 40 jaar oud. Andere jaartallen zijn verboden. Mengport.
Garrafeira port:
De beste port van een portproducent. Port van een oogst. 7 jaar gelagerd en uitgezocht. Zie je zelden, eigenlijk alleen in Portugal Verder zijn de kwaliteitseisen niet zo hoog als bij Colheita.
Colheita:
De top in Tawny. Van een oogst, Mag ook alleen bijgevuld worden met port uit hetzelfde jaar. Minimaal 7 jaar gelagerd, vanaf 8 mag het een reserva heten. Vaak veel langer op vat. Kan lang op fles goed blijven, maar ontwikkeld dan nog amper (wordt wel wat zachter). De botteldatum moet op de fles vermeld worden. Lang niet alle huizen maken Colheita. Sommige zijn er in gespecialiseerd. Goede zijn Kopke, Quinta da Romaneira; Quinta Do Noval; Burmester en misschien de beste: Niepoort.


Vintage, matured in wood:
Fantasienaam, geen Vintage.Export onder deze naam is inmiddels verboden.
Vintage Character, of Vintage style of Vintage reserve:
Ook niet gebonden aan strenge kwaliteitseisen, dus niet erg betrouwbaar. Een steviger soort Ruby, wat langer gelagerd. Sommige huizen maken wel een goede VC-port.
Late-Bottled Vintage (LBV):
Is pas na de 2e W.O. ontstaan. 3 huizen vechten om de eer wie deze heeft bedacht (Taylor, Noval en Offley). Een makkelijke port, omdat ze klaar is om te drinken als ze op de markt komt. Port uit één oogstjaar. Minimaal 4 jaar rijping, maximaal 6 jaar. Door koeling en filtering schoon op de fles. Ontwikkelt ook amper nog depôt op fles. De betere kunnen jaren mee. Botteldatum moet op de fles vermeld worden. Niet de kwaliteit van Vintage. Sommige huizen gebruiken wel wat Vintage die ze niet goed genoeg vinden of die over is in hun LBV.
Crusted Port:
Een blend van Vintageports. Vaak 4 jaar vatrijping. Wordt niet gefilterd, maar juist met de “koek’ (crust) op fles gebracht. De botteldatum moet op de fles. Moet dan nog 5 – 10 jaar verder rijpen. Voor een Vintage wat licht en te veel op hout gerijpt, maar niettemin een van de betere soorten Ports. Zie je in Nederland zelden, in Engeland wat meer (een Traditie daar) Moet gedecanteerd en vrij snel opgedronken worden.
Vintage Port:
Slechts 2 tot 3 % van de totale portproductie. Per jaar wordt er gekeken of er uberhaupt Vintage gemaakt mag worden en zo ja hoeveel dan. Dit is de beste ruby port, die aan strenge eisen moet voldoen. De huizen moeten hun port insturen voor diverse keuringen alvorens ze een (evt.) toewijzing krijgen. Als dat bekend is spreken we van het declareren van de Portshippers. Tussen 18 en 30 maanden wordt de Vintage (dus alleen port uit dat oogstjaar) op fles gedaan. Het vermelden van de botteldatum op de fles is verplicht. Moeten vaak minstens 10 jaar op fles rijpen. Kunnen heel oud worden. Decanteren noodzakelijk. Eén van de grootste wijnen ter wereld: in kwaliteit, kracht en complexiteit.
Single Quinta Ports:
Vintage Ports uit de jaren die niet goed genoeg zijn om een Vintageport uit te brengen onder de gewone naam. Eisen zijn als bij Vintage. Ze kunnen erg goed zijn.

Goede jaren: 60, 66, 70, 80, 83, 91, 92, 97
Topjaren: 45, 63, 77, 85, 94, 2000

Klik hier om naar de proefnotities te gaan (proefnotities)